Τι είναι η περιτοναϊκή καρκινωμάτωση;
Η περιτοναϊκή καρκινωμάτωση είναι η διασπορά κακοήθων κυττάρων στο περιτόναιο — τη λεπτή ορογόνο μεμβράνη που καλύπτει το εσωτερικό της κοιλιακής κοιλότητας και τα ενδοκοιλιακά όργανα. Δημιουργεί πολλαπλές μικρές ή μεγαλύτερες εστίες νόσου στις περιτοναϊκές επιφάνειες.
Παλιότερα θεωρούνταν τελικού σταδίου νόσος με μέση επιβίωση 6–12 μηνών μόνο με συστηματική χημειοθεραπεία. Από τη δεκαετία του '90 και μετά, χάρη στην εργασία του Paul Sugarbaker και της Peritoneal Surface Oncology Group International (PSOGI), διαμορφώθηκε σταδιακά η σύγχρονη προσέγγιση. Σήμερα, σε επιλεγμένους ασθενείς, η Κυτταρομειωτική Χειρουργική (CRS) — με ή χωρίς συμπληρωματική HIPEC — επιτυγχάνει μακροχρόνια επιβίωση και, σε ορισμένες ιστολογίες, και ίαση.
Η Κυτταρομείωση είναι ο κύριος προγνωστικός παράγοντας
Σύμφωνα με τη σύγχρονη βιβλιογραφία και τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, ο πιο σημαντικός παράγοντας επιβίωσης στην περιτοναϊκή νόσο είναι η ποιότητα της κυτταρομείωσης — όχι η HIPEC. Μια πλήρης κυτταρομείωση (CC-0 ή CC-1) αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε ευνοϊκό αποτέλεσμα.
Η Κυτταρομειωτική Χειρουργική είναι μια εκτεταμένη και τεχνικά απαιτητική επέμβαση κατά την οποία αφαιρείται όλη η μακροσκοπικά ορατή νόσος από τις περιτοναϊκές επιφάνειες και τα προσβεβλημένα όργανα. Περιλαμβάνει συνδυασμό:
- Περιτονεκτομών — αφαίρεση των προσβεβλημένων περιτοναϊκών επιφανειών: κοιλιακού τοιχώματος, διαφράγματος (δεξιού/αριστερού), ελάσσονος επιπλόου, πυελικό περιτόναιο.
- Οργανικών εκτομών — ολική ή μερική σπληνεκτομή, χολοκυστεκτομή, εκτομές εντέρου (ορθοσιγμοειδεκτομή, δεξιά/αριστερή κολεκτομή), γαστρεκτομή, υστερεκτομή/σαλπιγγο-ωοθηκεκτομή σε γυναικολογικές προελεύσεις (αν απαιτείται).
- Αφαίρεσης παλαιάς ουλής από μέση λαπαροτομία ή θέσεων τροκάρ, ομφαλεκτομής ή ηπατικών μεταστασεκτομών όταν απαιτείται.
- Πλήρους επιπλεκτομής — αφαίρεση του μείζονος επιπλόου, σταθερά προσβεβλημένου σε περιτοναϊκή νόσο.
Η επέμβαση πραγματοποιείται μέσω μέσης λαπαροτομής, διαρκεί συνήθως 4–8 ώρες (μόνο η φάση κυτταρομείωσης) και απαιτεί ομάδα έμπειρων χειρουργών, εξειδικευμένη αναισθησιολογική κάλυψη και υποστήριξη Μονάδας Εντατικής Θεραπείας.
PSOGI 2022 / ESMO Consensus
Η πλήρης κυτταρομείωση (CC-0/CC-1) είναι ο μοναδικός χειρουργικός παράγοντας που έχει αποδεδειγμένα συσχετιστεί με μακροχρόνια επιβίωση σε όλους τους τύπους περιτοναϊκής νόσου. Η ατελής κυτταρομείωση (CC-2/CC-3) δεν προσφέρει ογκολογικό όφελος και θεωρείται κατά κανόνα αντένδειξη για συνδυασμό με HIPEC.
Ο ρόλος της HIPEC: πότε προστίθεται και πότε όχι
Η HIPEC είναι μια συμπληρωματική, όχι απαραίτητη τεχνική. Πρόκειται για ενδοπεριτοναϊκή χορήγηση θερμαινόμενου χημειοθεραπευτικού διαλύματος (συνήθως στους 41–43°C) αμέσως μετά τη φάση κυτταρομείωσης και πριν τη σύγκλειση της κοιλιάς. Διαρκεί 30–90 λεπτά ανάλογα με το πρωτόκολλο.
Η αρχή λειτουργίας βασίζεται σε δύο μηχανισμούς:
- Φαρμακοκινητική ωφέλεια. Η ενδοπεριτοναϊκή χορήγηση επιτυγχάνει συγκεντρώσεις χημειοθεραπευτικού στις περιτοναϊκές επιφάνειες σημαντικά υψηλότερες από την ενδοφλέβια οδό, με περιορισμένη συστηματική απορρόφηση (λόγω του "φραγμού πλάσματος-περιτοναίου").
- Υπερθερμία. Η αυξημένη θερμοκρασία θεωρείται ότι ενισχύει τη διείσδυση και τη δράση του φαρμάκου και έχει άμεσο κυτταροτοξικό αποτέλεσμα σε καρκινικά κύτταρα.
Όμως, τα τελευταία χρόνια η κλινική σημασία της HIPEC επανεκτιμάται αυστηρά με βάση τα δεδομένα από μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες. Η κρίσιμη διαπίστωση: η HIPEC δεν αντικαθιστά την κυτταρομείωση, και η αξία της εξαρτάται καθοριστικά από την πρωτοπαθή νόσο.
Μελέτη PRODIGE 7 (Quénet et al., Lancet Oncology 2021)
Φάσης ΙΙΙ τυχαιοποιημένη μελέτη με 265 ασθενείς με περιτοναϊκές μεταστάσεις από καρκίνο παχέος εντέρου. Σύγκριση CRS+HIPEC (οξαλιπλατίνη, 30 λεπτά) έναντι CRS μόνο. Δεν έδειξε διαφορά στη συνολική επιβίωση (διάμεση OS 41,7 vs 41,2 μήνες). Αυτή η μελέτη οδήγησε σε αναθεώρηση των πρωτοκόλλων HIPEC για τον καρκίνο παχέος εντέρου διεθνώς.
Μελέτη van Driel et al. (OVHIPEC, NEJM 2018)
Φάσης ΙΙΙ μελέτη σε 245 ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο ωοθηκών σταδίου III. Σύγκριση interval CRS+HIPEC (cisplatin, 90 λεπτά) έναντι CRS μόνο μετά νεοεπικουρική χημειοθεραπεία. Έδειξε σημαντικό όφελος επιβίωσης: διάμεση OS 45,7 vs 33,9 μήνες (HR 0,67). Αποτελεί τη βάση για ενδείκνυση HIPEC σε επιλεγμένες ασθενείς με καρκίνο ωοθηκών.
PSOGI 2022 Consensus on HIPEC Regimens
Η διεθνής συναίνεση αναγνωρίζει ότι παρά τα αποτελέσματα του PRODIGE 7, η HIPEC μπορεί να εξετάζεται υπό όρους σε επιλεγμένους ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου — όχι με το πρωτόκολλο υψηλής δόσης οξαλιπλατίνης, αλλά κυρίως με πρωτόκολλο μιτομυκίνης C (Dutch protocol: 35 mg/m², 90 λεπτά, σε 3 δόσεις). Η HIPEC παραμένει θεραπευτική επιλογή πρώτης γραμμής στο ψευδομύξωμα και στο μεσοθηλίωμα του περιτοναίου.
Σε ποιες περιπτώσεις εφαρμόζεται;
Οι ενδείξεις διαφοροποιούνται σημαντικά ανάλογα με την πρωτοπαθή νόσο και την έκταση της περιτοναϊκής προσβολής. Η απόφαση λαμβάνεται από διεπιστημονική ογκολογική ομάδα (multidisciplinary team — MDT) μετά από πλήρη απεικονιστικό και κλινικό έλεγχο.
Ψευδομύξωμα του περιτοναίου
Σπάνια νόσος με συσσώρευση βλέννης υλικού στην κοιλιά, συνήθως από διάτρηση βλεννώδους νεοπλασίας της σκωληκοειδούς. Η CRS+HIPEC αποτελεί θεραπεία εκλογής σύμφωνα με όλες τις διεθνείς οδηγίες, με 10-ετή επιβίωση 60–70% σε πλήρη κυτταρομείωση.
CRS + HIPEC — Θεραπεία εκλογήςΔιάχυτο κακόηθες μεσοθηλίωμα του περιτοναίου
Πρωτοπαθής κακοήθεια του περιτοναίου (επιθηλιοειδής τύπος), σπάνια συσχετισμένη με έκθεση σε αμίαντο. Από διάμεση επιβίωση 12 μηνών (μόνο χημειοθεραπεία) σε 5-ετή επιβίωση 40–60% με CRS+HIPEC σε εξειδικευμένα κέντρα.
CRS + HIPEC — ΚαθιερωμένηΚαρκίνος ωοθηκών (επιλεγμένα στάδια)
Σταδίου III με πλήρη ανταπόκριση σε νεοεπικουρική χημειοθεραπεία και interval debulking. Η HIPEC με cisplatin (90 λεπτά) προστίθεται κατά την CRS βάσει της μελέτης OVHIPEC (van Driel 2018). Αναφέρεται σε ESMO και NCCN guidelines.
CRS + HIPEC κατά περίπτωσηΚαρκίνος σκωληκοειδούς αποφύσης
Νεοπλασίες χαμηλού και υψηλού βαθμού (LAMN, HAMN, αδενοκαρκίνωμα, κύτταρα δίκην σφραγιστήρος δακτυλίου). Όταν υπάρχει περιτοναϊκή διασπορά, η CRS±HIPEC είναι η συνιστώμενη θεραπεία με μακροχρόνια επιβίωση σε ποσοστά 50–70% αναλόγως ιστολογίας.
CRS ± HIPECΚαρκίνος παχέος εντέρου με περιτοναϊκές μεταστάσεις
Σε επιλεγμένους ασθενείς με χαμηλό PCI και πιθανότητα πλήρους κυτταρομείωσης. Μετά το PRODIGE 7, η HIPEC με οξαλιπλατίνη υψηλής δόσης (30 λεπτών) δεν συνιστάται. Η CRS παραμένει θεραπεία αναφοράς. Η HIPEC με μιτομυκίνη παραμένει υπό αξιολόγηση.
CRS κύρια — HIPEC υπό συζήτησηΚαρκίνος στομάχου με περιτοναϊκές μεταστάσεις
Πιο επιφυλακτική ένδειξη. Η μελέτη GASTRIPEC-I (2024) δεν έδειξε σαφές όφελος της HIPEC στη συνολική επιβίωση. Εφαρμόζεται μόνο σε ιδιαίτερα επιλεγμένους ασθενείς, στα πλαίσια εξειδικευμένων πρωτοκόλλων.
Επιλεγμένες περιπτώσειςΆλλες πιθανές ενδείξεις υπό αξιολόγηση: πρωτοπαθή σαρκώματα (desmoplastic small round cell tumor — DSRCT), νευροενδοκρινείς όγκοι (NETs), και η προφυλακτική HIPEC σε υψηλού κινδύνου ασθενείς (π.χ. T4 καρκίνος εντέρου με ραγέντα όγκο). Οι ενδείξεις αυτές παραμένουν υπό κλινική έρευνα και δεν συνιστώνται στη γενική πρακτική.
Οι δείκτες PCI και CC
Η αξιολόγηση της περιτοναϊκής νόσου και της επιτυχίας της κυτταρομείωσης στηρίζεται σε δύο διεθνώς αναγνωρισμένα συστήματα βαθμολόγησης.
Peritoneal Carcinomatosis Index (PCI)
Εισήχθη από τον Sugarbaker και αποτελεί το βασικό εργαλείο εκτίμησης της έκτασης της περιτοναϊκής νόσου. Η περιτοναϊκή κοιλότητα χωρίζεται σε 13 ανατομικές περιοχές (9 της κοιλιάς + 4 του λεπτού εντέρου). Σε κάθε περιοχή δίνεται βαθμολογία 0–3 (Lesion Size Score — LS) ανάλογα με το μέγεθος των βλαβών:
| Βαθμός | Μέγεθος βλαβών |
|---|---|
| LS-0 | Καμία βλάβη |
| LS-1 | Βλάβες ≤ 5 mm |
| LS-2 | Βλάβες 5 mm – 5 cm |
| LS-3 | Βλάβες > 5 cm ή συρρέουσες |
Άθροισμα: 0 έως 39. Όσο μικρότερος ο PCI, τόσο καλύτερη η πρόγνωση. Όρια ένδειξης διαφέρουν ανά πάθηση: στον καρκίνο παχέος εντέρου το όριο για CRS+HIPEC είναι συνήθως PCI ≤ 15–20, ενώ στο ψευδομύξωμα μπορεί να επιχειρηθεί κυτταρομείωση και με υψηλότερο PCI.
Completeness of Cytoreduction (CC) Score
Αξιολογεί το αποτέλεσμα της κυτταρομείωσης στο τέλος της επέμβασης:
| Βαθμός | Υπολειπόμενη νόσος | Πρόγνωση |
|---|---|---|
| CC-0 | Καμία ορατή υπολειπόμενη νόσος | Άριστη |
| CC-1 | Βλάβες < 2,5 mm | Πολύ καλή |
| CC-2 | 2,5 mm – 2,5 cm | Περιορισμένη |
| CC-3 | > 2,5 cm | Φτωχή |
Η μακροχρόνια επιβίωση επιτυγχάνεται κυρίως σε CC-0 / CC-1. Αν δεν είναι εφικτή πλήρης κυτταρομείωση, η συνέχιση της επέμβασης συνήθως αποφεύγεται, καθώς η ατελής κυτταρομείωση (CC-2/CC-3) δεν προσφέρει ογκολογικό όφελος και η HIPEC δεν έχει νόημα.
Πώς αποφασίζεται η καταλληλότητα
Η επιλογή ασθενών είναι ο πιο κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας. Η αξιολόγηση γίνεται από διεπιστημονική ογκολογική ομάδα. Λαμβάνονται υπόψη:
- Τύπος και ιστολογία της πρωτοπαθούς νόσου — διαφορετική προσέγγιση και ενδείξεις για κάθε κακοήθεια.
- Έκταση περιτοναϊκής νόσου (PCI) — υπολογίζεται προεγχειρητικά με CT/MRI και επιβεβαιώνεται διεγχειρητικά. Η διαγνωστική λαπαροσκόπηση συχνά προηγείται για ακριβή εκτίμηση.
- Δυνατότητα πλήρους κυτταρομείωσης — προβλέπεται από την κατανομή της νόσου. Ορισμένες θέσεις (π.χ. εκτεταμένη προσβολή λεπτού εντέρου ή μεσεντερίου, ηπατική πύλη) μπορεί να καθιστούν αδύνατη την CC-0.
- Απουσία εκτεταμένης εξωπεριτοναϊκής νόσου — πολλαπλές ηπατικές μεταστάσεις, πνευμονικές μεταστάσεις, ή μεταστατικός λεμφαδενικός εκτεταμένος ενοχοποίηση συνήθως αποτελούν αντενδείξεις.
- Γενική κατάσταση ασθενούς (Performance Status 0–1) — η επέμβαση απαιτεί επαρκή καρδιολογική, νεφρική, ηπατική και αναπνευστική λειτουργία.
- Ηλικία και συννοσηρότητες — η ηλικία αυτή καθαυτή δεν είναι αντένδειξη, αλλά οι συννοσηρότητες αξιολογούνται προσεκτικά.
- Ανταπόκριση σε προηγηθείσα συστηματική θεραπεία — ιδιαίτερα σημαντικό σε καρκίνο ωοθηκών και παχέος εντέρου.
- Μοριακά / βιολογικά χαρακτηριστικά — π.χ. BRAF/RAS mutation status, MSI/MSS στον καρκίνο παχέος εντέρου, σύμφωνα με τις σύγχρονες οδηγίες.
Πώς γίνεται η επέμβαση
Η CRS+HIPEC είναι από τις μεγαλύτερες ογκολογικές επεμβάσεις. Ακολουθεί συγκεκριμένη ροή:
Εξερεύνηση και υπολογισμός PCI
Μέσω μέσης χειρουργικής τομής, η κοιλιά εξερευνάται συστηματικά. Καταγράφεται ο διεγχειρητικός PCI, αξιολογείται η εφικτότητα πλήρους κυτταρομείωσης. Αν η επέμβαση κριθεί τεχνικά αδύνατη ή ανεπιθύμητη, σταματά εδώ.
Κυτταρομειωτική φάση (CRS)
Συστηματική αφαίρεση όλης της ορατής νόσου με τις απαραίτητες περιτονεκτομές και οργανικές εκτομές. Στόχος: CC-0 ή CC-1. Διάρκεια: 4–8 ώρες. Αυτή η φάση είναι το κύριο θεραπευτικό σκέλος.
HIPEC (εάν ενδείκνυται)
Σε περιπτώσεις όπου η HIPEC θεωρείται ωφέλιμη, τοποθετούνται καθετήρες εισόδου/εξόδου και η κοιλιά συνδέεται με κλειστό σύστημα ανακύκλωσης. Το χημειοθεραπευτικό διάλυμα στους 41–43°C ανακυκλώνεται για 30–90 λεπτά. Επιλογή φαρμάκου και πρωτοκόλλου εξαρτάται από την πρωτοπαθή νόσο (mitomycin C, cisplatin, oxaliplatin, doxorubicin).
Εκπλύσεις και αναστομώσεις
Εκπλύσεις με φυσιολογικό ορό για απομάκρυνση φαρμακευτικών υπολειμμάτων. Πραγματοποιούνται όλες οι εντερικές αναστομώσεις μετά τη HIPEC (για να μην εκτεθούν τα ράμματα στο θερμό χημειοθεραπευτικό).
Σύγκλειση και μεταφορά σε ΜΕΘ
Τοποθέτηση παροχετεύσεων, σύγκλειση κοιλιάς. Άμεση μεταφορά σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας για τις πρώτες 24–48 ώρες. Στενή παρακολούθηση αιμοδυναμικής, αναπνευστικής, νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας.
PIPAC, EPIC και νεότερες προσεγγίσεις
Πέρα από τη συμβατική CRS+HIPEC, η περιτοναϊκή ογκολογία διαθέτει σήμερα περισσότερες επιλογές, κάθε μία με συγκεκριμένο ρόλο:
CRS μόνη ή με HIPEC
Η Κυτταρομειωτική Χειρουργική παραμένει η βασική, καθοριστική θεραπεία. Η HIPEC προστίθεται όταν τα δεδομένα την υποστηρίζουν (ψευδομύξωμα, μεσοθηλίωμα, επιλεγμένος καρκίνος ωοθηκών).
PIPAC — Aerosol Χημειοθεραπεία
Λαπαροσκοπική χορήγηση χημειοθεραπείας σε μορφή αερολύματος υπό πίεση. Ενδείκνυται σε ασθενείς με μη εξαιρέσιμη περιτοναϊκή νόσο, ως παρηγορητική θεραπεία ή ως γέφυρα προς μελλοντική κυτταρομείωση. Επαναλαμβάνεται κάθε 6 εβδομάδες.
EPIC — Πρώιμη μετεγχειρητική
Early Postoperative Intraperitoneal Chemotherapy. Χορήγηση κανονικής (μη θερμαινόμενης) χημειοθεραπείας στην κοιλιά τις πρώτες μετεγχειρητικές ημέρες μέσω καθετήρων. Εναλλακτική της HIPEC σε ορισμένες παθήσεις.
Συστηματική χημειοθεραπεία
Νεοεπικουρική (πριν τη CRS) και επικουρική (μετά). Είναι αναπόσπαστο μέρος της θεραπευτικής στρατηγικής στον καρκίνο ωοθηκών, παχέος εντέρου και στομάχου. Καθορίζεται από τη διεπιστημονική ομάδα.
Μετεγχειρητική φροντίδα και κίνδυνοι
Η ανάρρωση μετά CRS±HIPEC είναι μακρύτερη από τις συνήθεις χειρουργικές επεμβάσεις και απαιτεί συντονισμένη πολυδιάστατη φροντίδα:
- Πρώτες 24–48 ώρες (ΜΕΘ): στενή παρακολούθηση αιμοδυναμικής, αναπνευστικής, νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας. Αντιμετώπιση τυχόν επιπλοκών.
- Ημέρες 3–7 (νοσηλεία): προοδευτική επανέναρξη εντερικής λειτουργίας, σταδιακή έναρξη σίτισης (από υγρά σε μαλακή τροφή), κινητοποίηση, έλεγχος παροχετεύσεων.
- Ημέρες 7–14 (νοσηλεία): πλήρης σίτιση, αφαίρεση παροχετεύσεων, προετοιμασία εξιτηρίου.
- Εβδομάδες 1–6 (σπίτι): προοδευτική επιστροφή σε καθημερινές δραστηριότητες. Αποφυγή βαρέως όγκου και έντονης άσκησης.
- Πρώτη ογκολογική επανεκτίμηση: 4–6 εβδομάδες μετά την επέμβαση, με έλεγχο ιστολογίας και προγραμματισμό επικουρικής συστηματικής θεραπείας εφόσον ενδείκνυται.
- Μακροχρόνια παρακολούθηση: κάθε 3 μήνες τα πρώτα 2 χρόνια, κάθε 6 μήνες μέχρι τον 5ο χρόνο, ετησίως έπειτα. Περιλαμβάνει κλινική εξέταση, καρκινικούς δείκτες, CT και ενδοσκόπηση κατά περίπτωση.
Συνήθεις επιπλοκές
Σε εξειδικευμένα κέντρα, η θνητότητα ανέρχεται σε 1–5% και η σοβαρή νοσηρότητα σε 20–35%. Οι συχνότερες επιπλοκές περιλαμβάνουν:
- Αναστομωτική διαφυγή — 5–10%, η σοβαρότερη χειρουργική επιπλοκή.
- Αιμορραγία και θρομβοεμβολικά επεισόδια.
- Νεφρική δυσλειτουργία — κυρίως όταν χρησιμοποιείται cisplatin κατά τη HIPEC.
- Αναπνευστικές επιπλοκές — πλευριτικές συλλογές, ατελεκτασία, πνευμονία.
- Αιματολογικές επιπλοκές — λευκοπενία, θρομβοπενία από την ενδοπεριτοναϊκή χημειοθεραπεία.
- Καθυστερημένη επιστροφή εντερικής λειτουργίας (ileus).
- Λοιμώξεις — του τραύματος ή ενδοκοιλιακές.
Συχνές ερωτήσεις ασθενών
Τι είναι η περιτοναϊκή καρκινωμάτωση;
Η περιτοναϊκή καρκινωμάτωση είναι η διασπορά κακοήθων κυττάρων στο περιτόναιο, τη μεμβράνη που καλύπτει την περιτοναϊκή κοιλότητα και τα ενδοκοιλιακά όργανα. Παλιότερα θεωρούνταν τελικού σταδίου, σήμερα σε επιλεγμένες ενδείξεις αντιμετωπίζεται με Κυτταρομειωτική Χειρουργική (CRS), η οποία αποτελεί τον πιο καθοριστικό προγνωστικό παράγοντα, με ή χωρίς συμπληρωματική HIPEC.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ Κυτταρομείωσης και HIPEC;
Η Κυτταρομείωση (CRS) είναι το βασικό σκέλος της θεραπείας: η χειρουργική αφαίρεση όλης της ορατής νόσου με στόχο μηδενική (CC-0) ή ελάχιστη (CC-1) υπολειπόμενη νόσο. Η HIPEC είναι συμπληρωματική τεχνική που μπορεί να ακολουθήσει την CRS, με χορήγηση θερμαινόμενης χημειοθεραπείας στην κοιλιά. Η αποτελεσματικότητα της HIPEC εξαρτάται από την πάθηση και βρίσκεται υπό συνεχή αξιολόγηση.
Τι είναι ο δείκτης PCI;
Ο Peritoneal Carcinomatosis Index (PCI — Δείκτης Περιτοναϊκής Καρκινωμάτωσης) είναι σύστημα βαθμολόγησης της έκτασης της νόσου που εισήχθη από τον Sugarbaker. Η περιτοναϊκή κοιλότητα χωρίζεται σε 13 περιοχές και κάθε μία βαθμολογείται 0–3 ανάλογα με το μέγεθος των βλαβών (LS-0 έως LS-3). Συνολική βαθμολογία 0–39. Χαμηλός PCI σημαίνει καλύτερη πρόγνωση και υψηλότερη πιθανότητα πλήρους κυτταρομείωσης.
Τι σημαίνει CC-0 και CC-1;
Το Completeness of Cytoreduction (CC) Score αξιολογεί την επιτυχία της κυτταρομείωσης μετά την επέμβαση. CC-0: καμία ορατή υπολειπόμενη νόσος. CC-1: υπολειπόμενες βλάβες <2,5 mm. CC-2: 2,5 mm – 2,5 cm. CC-3: >2,5 cm. Η μακροχρόνια επιβίωση επιτυγχάνεται κυρίως σε CC-0/CC-1.
Σε ποιες παθήσεις ενδείκνυται η HIPEC σήμερα;
Με βάση τις κατευθυντήριες οδηγίες PSOGI 2022 και τις διεθνείς συναινέσεις, η HIPEC ενδείκνυται κυρίως στο ψευδομύξωμα του περιτοναίου, στο διάχυτο μεσοθηλίωμα του περιτοναίου και σε επιλεγμένες περιπτώσεις καρκίνου ωοθηκών (μετά από νεοεπικουρική χημειοθεραπεία, μελέτη van Driel). Στον καρκίνο παχέος εντέρου, μετά τη μελέτη PRODIGE 7, η HIPEC αναθεωρήθηκε και πλέον συστήνεται μόνο σε επιλεγμένους ασθενείς (όχι με οξαλιπλατίνη υψηλής δόσης).
Τι έδειξε η μελέτη PRODIGE 7;
Η μελέτη PRODIGE 7 (Quénet et al., Lancet Oncology 2021) είναι μια γαλλική τυχαιοποιημένη φάσης ΙΙΙ μελέτη που σύγκρινε CRS+HIPEC με οξαλιπλατίνη υψηλής δόσης (30 λεπτών) έναντι CRS μόνο σε ασθενείς με περιτοναϊκές μεταστάσεις παχέος εντέρου. Δεν έδειξε όφελος στη συνολική επιβίωση. Η σημαντική κλινική επίπτωση: η Κυτταρομείωση είναι ο κύριος προγνωστικός παράγοντας, ενώ η HIPEC σε αυτή τη μορφή δεν προσφέρει επιπλέον όφελος. Έκτοτε αναθεωρήθηκαν τα πρωτόκολλα.
Πόσο διαρκεί η επέμβαση και η νοσηλεία;
Η συνολική επέμβαση CRS+HIPEC διαρκεί τυπικά 8–12 ώρες ανάλογα με την έκταση της κυτταρομείωσης. Η νοσηλεία είναι 10–14 ημέρες, με τις πρώτες 24–48 ώρες σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Η πλήρης αποκατάσταση χρειάζεται 6–8 εβδομάδες.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
Η CRS+HIPEC είναι μία από τις μεγαλύτερες ογκολογικές επεμβάσεις. Σε εξειδικευμένα κέντρα η θνητότητα είναι 1–5% και η σοβαρή νοσηρότητα 20–35%. Οι κυριότερες επιπλοκές περιλαμβάνουν αναστομωτική διαφυγή, αιμορραγία, λοιμώξεις, νεφρική δυσλειτουργία (κυρίως λόγω HIPEC) και αναπνευστικές επιπλοκές. Η επιλογή εξειδικευμένου κέντρου με υψηλό όγκο περιπτώσεων είναι κρίσιμη.
Τι είναι το PIPAC;
Το PIPAC (Pressurized Intraperitoneal Aerosol Chemotherapy) είναι σύγχρονη ελάχιστα επεμβατική τεχνική όπου η χημειοθεραπεία χορηγείται με μορφή αερολύματος υπό πίεση μέσω λαπαροσκόπησης. Χρησιμοποιείται σε ασθενείς που δεν είναι κατάλληλοι για CRS+HIPEC (εκτεταμένη νόσος, κακή γενική κατάσταση) ή ως γέφυρα προς κυτταρομείωση. Επαναλαμβάνεται κάθε 6 εβδομάδες. Βρίσκεται υπό συνεχή κλινική μελέτη.
Θα χρειαστώ συστηματική χημειοθεραπεία μετά;
Συνήθως ναι, ανάλογα με την πρωτοπαθή νόσο. Η συστηματική χημειοθεραπεία πριν ή/και μετά τη CRS αποτελεί συχνά αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής. Η απόφαση λαμβάνεται από τη διεπιστημονική ογκολογική ομάδα με βάση την ιστολογία, το στάδιο και τους μοριακούς δείκτες.