Τι είναι οι παθήσεις του σπλήνα;
Ο σπλήνας είναι ένα όργανο του ανωτέρω αριστερού τεταρτημορίου της κοιλίας με ρόλο στη λειτουργία του ανοσοποιητικού και τη φιλτράρισμα των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Διάφορες αιματολογικές, ογκολογικές και τραυματικές παθήσεις μπορεί να καταστήσουν αναγκαία την αφαίρεσή του (σπληνεκτομή).
Η σύγχρονη σπληνεκτομή πραγματοποιείται κατά κανόνα λαπαροσκοπικά. Για όγκους μεγαλύτερους από 20cm ή για σύνθετες περιπτώσεις, μπορεί να επιλεχθεί λαπαροσκοπική επέμβαση με υποβοήθηση χειρός ή ρομποτική προσέγγιση.
Πόσο συχνές είναι;
Στην Ελλάδα διενεργούνται μερικές εκατοντάδες σπληνεκτομές ετησίως. Οι συχνότερες ενδείξεις είναι η ιδιοπαθής θρομβοπενική πορφύρα (ITP), η κληρονομική σφαιροκυττάρωση, διάφορα λεμφώματα και τραύμα σπλήνα.
Με την εξέλιξη των φαρμακευτικών θεραπειών (κυρίως για ITP), οι ενδείξεις σπληνεκτομής έχουν μειωθεί σε σχέση με το παρελθόν — διατηρείται όμως σημαντικός ρόλος σε επιλεγμένους ασθενείς.
Πώς εκδηλώνεται;
Τα κυριότερα συμπτώματα των παθήσεων του σπλήνα είναι:
- Συχνά ασυμπτωματικές — η ένδειξη χειρουργείου τίθεται από την αιματολογική νόσο.
- Πληρότητα ή πόνος στο αριστερό υποχόνδριο.
- Αίσθημα κορεσμού μετά από μικρά γεύματα (πίεση στο στομάχι).
- Αναιμία, θρομβοπενία, λευκοπενία (υπερσπληνισμός).
- Επανειλημμένες μολύνσεις λόγω διαταραχών ανοσίας.
- Σε τραύμα: οξύς πόνος, σημεία αιμορραγίας, υποογκαιμία.
- Μάζα στην αριστερή κοιλιά (σπληνομεγαλία).
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Συνδυασμός εργαστηριακού και απεικονιστικού ελέγχου:
- Γενική αίματος και πλήρης αιματολογικός έλεγχος.
- Μυελόγραμμα όπου ενδείκνυται.
- Υπερηχογράφημα κοιλίας για εκτίμηση μεγέθους και μορφολογίας.
- CT κοιλίας με ενδοφλέβιο σκιαγραφικό — βασική εξέταση πριν την επέμβαση για χαρτογράφηση αγγείων και αναζήτηση επικουρικών σπληνών.
- MRI σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
- Συνεργασία με Αιματολόγο για τον σχεδιασμό της θεραπείας.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο;
Πολλές από τις παθήσεις που οδηγούν σε σπληνεκτομή έχουν σαφή γενετική βάση:
- Κληρονομική σφαιροκυττάρωση (αυτοσωμικός επικρατής).
- Δρεπανοκυτταρική αναιμία (αυτοσωμικός υπολειπόμενος).
- Θαλασσαιμίες.
- Ιδιοπαθής θρομβοπενική πορφύρα (ITP).
- Αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία.
- Λεμφώματα Hodgkin και non-Hodgkin.
- Χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία.
- Τραύμα (κατά κανόνα, σπλήνας με προηγηθείσα παθολογία).
Σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές
Η επιλογή της κατάλληλης τεχνικής εξατομικεύεται για κάθε ασθενή, με βάση το στάδιο της νόσου, την ανατομία, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και την επιθυμία του.
Λαπαροσκοπική Σπληνεκτομή
Η μέθοδος εκλογής για κανονικού μεγέθους ή ήπια μεγεθυμένο σπλήνα. Διενεργείται μέσω 3–4 μικρών τομών σε αριστερή πλάγια θέση. Σαφή πλεονεκτήματα: ελάχιστος πόνος, μικρή νοσηλεία, ταχεία επιστροφή σε φυσιολογική δραστηριότητα.
Hand-assisted ή Ρομποτική Σπληνεκτομή
Για σπλήνες μεγάλου μεγέθους (>20cm) ή σε ασθενείς με σύνθετη ανατομία. Συνδυάζει τα πλεονεκτήματα της λαπαροσκοπικής τεχνικής με την ασφάλεια του χειριστή. Η ρομποτική προσέγγιση παρέχει εξαιρετική ορατότητα των αγγείων.
Ανοιχτή Σπληνεκτομή
Επιφυλάσσεται για περιπτώσεις μαζικής σπληνομεγαλίας, σοβαρής ρήξης σπλήνα με αιμοδυναμική αστάθεια, ή πολλαπλών προηγούμενων επεμβάσεων. Παραμένει αξιόπιστη επιλογή σε επιλεγμένες ενδείξεις.
Συχνές ερωτήσεις ασθενών
Θα ζω φυσιολογικά χωρίς σπλήνα;
Ναι. Ο οργανισμός προσαρμόζεται και άλλα όργανα (κυρίως ήπαρ και μυελός των οστών) αναλαμβάνουν τις λειτουργίες του σπλήνα. Υπάρχει όμως αυξημένος κίνδυνος για συγκεκριμένες λοιμώξεις, για αυτό απαιτούνται προεγχειρητικοί εμβολιασμοί.
Ποια εμβόλια χρειάζομαι;
Πριν την επέμβαση (ιδανικά 2 εβδομάδες) γίνονται εμβολιασμοί έναντι πνευμονιοκόκκου, μηνιγγιτιδοκόκκου και αιμοφίλου ινφλουέντζας τύπου B. Επίσης συνιστάται ετήσιο αντιγριπικό εμβόλιο.
Πότε χρειάζεται πραγματικά σπληνεκτομή για ITP;
Όταν η νόσος δεν ανταποκρίνεται σε κορτικοστεροειδή και άλλες πρώτης γραμμής θεραπείες, ή σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρόνιας ITP. Η απόφαση λαμβάνεται πάντα σε συνεργασία με τον αιματολόγο.